Ouderverstoting of PAS na scheiding

Bij ouderverstoting raakt een kind vervreemd van één van zijn ouders. De ene ouder ‘programmeert’ als het ware het kind met zijn of haar eigen denigrerende gedachten en gevoelens over de andere ouder, om zo een gezonde relatie tussen deze ouder en het kind te verstoren. De aanjagende ouder (9 van de 10 keer is dit de moeder) probeert bewust of onbewust het kind zodanig te beïnvloeden dat de band met de andere ouder verbroken wordt.

In zeer ernstige gevallen kan dit ‘afsnijden’, afwijzen of onbelangrijk maken van de andere ouder leiden tot het ouderverstotingssyndroom. Dit wordt ook wel PAS genoemd, van het parental alienation syndromeHet verstoten kan expliciet gebeuren, denk hierbij aan de term hersenspoeling, maar het kan ook veel subtieler gebeuren.

Gedrag van de ‘programmerende ouder’

Typisch gedrag van de ‘programmerende ouder’ is kwaad spreken over de andere ouder, contact van het kind met die ouder beperken, de andere ouder wissen uit het leven en de gedachtewereld van het kind (“jij mag geen foto van je vader/moeder hebben”), het kind dwingen de andere ouder af te wijzen, de indruk wekken dat de andere ouder onverantwoordelijk of zelfs gevaarlijk is, en het kind dwingen tussen zijn ouders te kiezen.

Vaak ontstaat dit gedrag van de ‘programmerende ouder’ vanuit dat hij/zij zelf grote moeite heeft met het accepteren van de relatiebreuk en daarbij niet in staat is zijn of haar eigen  moeizame relatie met de andere ouder los te zien van die van het kind met die ouder.

Gedrag van de programmerende ouder bij PAS

E

Kwaad spreken

De andere ouder zwart maken bij het kind.

E

Minimaal contact

Het contact tussen het kind en de andere ouder zo veel mogelijk beperken.

E

Jij moet kiezen

Het kind dwingen tussen zijn ouders te kiezen.

E

Gevaarlijk voor jou

De indruk wekken dat de andere ouder een nietsnut is of zelfs gevaarlijk.

E

Dwingen tot afwijzing

Het kind dwingen de andere ouder af te wijzen.

E

CTRL+ALT+DELETE

De andere ouder wissen uit het leven en de gedachten van het kind.

Gevolgen voor kinderen van ouderverstoting

Wat je vervolgens bij kinderen ziet gebeuren, is dat zij openlijk en voortdurend negatieve gevoelens en opvattingen over die afgewezen ouder uiten, terwijl deze gevoelens niet in verhouding staan tot de feitelijke ervaringen van het kind met die ouder. Dat is een belangrijk aspect waar ik in mijn gesprekken met kinderen op let. Het kind vertelt vol overtuigingskracht over de tekortkomingen van zijn vader of moeder, zonder dat het concrete voorbeelden hiervan kan geven. Ik ervaar het dikwijls als dat het kind zich even afstemt op een andere radiozender. Het taalgebruik, de mimiek, de gebaren; het is alsof niet het kind maar de programmerende ouder voor mijn neus zit.

Het is schadelijk voor een kind wanneer een ouder het kind dwarsboomt in het hebben van een positieve relatie met de andere ouder. Uiteraard geldt dit niet wanneer sprake is van een daadwerkelijk onveilige ouder-kindrelatie, zoals bij verwaarlozing of mishandeling, waar het kind juist voor beschermd moet worden. Het moeten missen van een van de ouders na scheiding is een risicofactor voor sociaal-emotionele problematiek bij het kind op latere leeftijd. De psychosociale gevolgen voor kinderen wanneer zij van een ouder worden vervreemd zijn goed onderzocht. Bij kinderen van wie de mogelijkheid wordt ontnomen om van een ouder te houden en liefde van deze ouder te ontvangen, zien we o.a. lage eigenwaarde, zelfhaat, weinig vertrouwen en depressie en middelenmisbruik.

Elk kind heeft het fundamentele recht en de fundamentele behoefte(!) om met beide ouders een veilige en liefdevolle relatie te hebben. Het ontnemen of het negeren van dit recht van het kind, is een vorm van kindermishandeling. Na scheiding is omgang met beide ouders het beste voor kinderen, behalve als het contact leidt tot grote mate van stress, bijvoorbeeld door blootstelling aan ouderlijke conflicten. Met andere woorden, ouders moeten in staat zijn hun conflicten te beheersen en niet uit te vechten in het bijzijn van hun kinderen. 

Vermoeden van ouderverstoting?

Heb je een vermoeden van ouderverstoting, in je eigen situatie of in de situatie van een naaste? Twijfel niet en trek aan de bel. Hoe eerder, hoe beter! Dit kan als start bijvoorbeeld bij jouw huisarts: maak je zorgen kenbaar en kom met concrete voorbeelden. De huisarts is goed bekend met het zorgnetwerk in jouw regio en kan je informeren en adviseren over de mogelijke vervolgstappen zoals contact opnemen met Veilig Thuis. Een scheidingscoach kan jou en de kinderen laagdrempelig helpen bij het omgaan met de situatie.

Grootste cadeau aan je kind

Je kunt kinderen na scheiding geen groter cadeau geven dan als ouders uit te dragen dat het oké is om van beide ouders te houden.

Probeer als ouder hierin een motiverende, stimulerende (en leidende!) rol te nemen. Een kind houdt van nature van beide ouders en is niet in staat tussen zijn ouders te kiezen. Het is daarom voor kinderen heel moeilijk, zo niet onmogelijk, om van beide ouders te houden als een van de ouders door de ander wordt gedenigreerd of zwart gemaakt. Dit zet een wig tussen het kind en die ouder, en levert onvermijdelijk spanning op bij het kind (loyaliteitsconflict).

Jij bent 50% van ons allebei

Als je bedenkt dat een kind voor 50% van elke ouder is gemaakt, wordt dus met het afwijzen van de andere ouder ook een helft van het kind afgewezen. Negatieve praat over een van de ouders is een van de moeilijkste dingen voor kinderen om te horen.

Daarom is het essentieel voor kinderen dat beide ouders uitdragen dat het kind van hen allebei mag houden en dat zij te allen tijde respectvol over elkaar praten waar het kind bij is. Jubelen is echt niet nodig, maar blijf ten minste neutraal over de andere ouder.