Een gebroken hart: paniek in je brein!

“Alsof er een mes in mijn hart werd gestoken.”

“Alsof mijn hart eruit werd gerukt.”

“Mijn hart is gebroken.”

“Ik ben kapót gemaakt. Ik kom hier nooit meer overheen.”

Relatiebreuken kunnen leiden tot heftige gevoelens zoals wanhoop, rauwe pijn, intens verdriet, radeloosheid, of gevoelens van totale ontreddering. Hoe komt het dat een scheiding van een geliefde ons zó kan doen wankelen? Hoe komt het dat we ons zó verloren kunnen voelen, zo ongelofelijk eenzaam en gebroken?

Dr. Sue Johnson, een beroemd relatietherapeut uit de VS, vertelt ons dat het te maken heeft met de menselijke primitieve behoefte aan hechting.

Scheiding en paniek in ons brein

Onze liefdespartner is onze rots in de branding, onze veilige haven. Als deze persoon emotioneel niet meer beschikbaar is, dus als de verbinding wegvalt, raken we verstrikt in een storm aan heftige gevoelens: verdriet, boosheid, pijn en vooral: ANGST. Deze angst is een oer-angst, het zit al sinds vroegere tijden in onze hersenen geprogrammeerd. In de oertijd moest de mens immers met elkaar verbinden om te kunnen overleven in het wild. Je moest een groep vormen en goed samenwerken om voldoende voedsel te kunnen vinden en om op te kunnen boksen tegen bedreigende invloeden van buitenaf. Kortom, zonder verbinding met anderen was je kansloos. Stond je er alleen voor? Jammer voor jou: dan ging je er gegarandeerd vandaag of morgen aan. Levensmotto anno Jaar Kruik: relaties aangaan = overleven.

Terug naar deze tijd. Het kunnen bouwen op je partner, wetende dat hij of zij aan jouw hechtingsbehoefte zal voldoen, is dus een primitief overlevingsmechanisme uit vroegere tijden. En juist daarom doet het zo’n intense pijn als deze verbinding met die ander wegvalt. Die angst en pijn zitten diep ingebakken in ons. Daarom kan het bij een echtscheiding zelfs voelen alsof we daadwerkelijk fysiek worden aangevallen en verwond; lees de bovenstaande zinnen nog maar eens.

En wat blijkt nu als we naar de hersenen kijken na een relatiebreuk? Wij mensen hebben zo’n grote behoefte om ons te hechten aan anderen, dat als zo’n verbintenis plotseling wegvalt ons brein denkt GEVAAR! Ons brein schiet als het ware in een paniekstand, een oer-reactie, net zoals het doet bij elke andere vorm van in gevaar zijn. Onze hersenen gedragen zich net zoals wanneer je niet genoeg lucht krijgt of als er iets gevaarlijks op ons af komt.

Hechting in je huidige relatie

Als we in onze (partner)relatie het gevoel hebben dat we de verbinding met de ander verliezen, dan reageren we vaak op één van twee manieren. De eerste manier is door bozig de verbinding met de ander op te eisen of na te jagen, bijvoorbeeld door erom te vragen of erom te schreeuwen, door pinnig een reactie bij de ander uit te lokken met “jij zegt ook nooit iets!”, of door flink te duwen en te trekken aan de ander. De andere manier is een stillere manier: onszelf beschermen door onze angst voor het verliezen van de verbinding te negeren, er geen gehoor meer aan te geven en weg te lopen. Dan trekken we ons terug uit de relatie. “Laat maar, ik doe het wel alleen.”

Het zijn allebei niet-helpende strategieën die beide partners gevangen houden in een negatieve cirkel. Zo’n cirkel zorgt voor meer en meer wrok en boosheid in de relatie, onbegrip en afstand tussen beide partners. Het gevolg: verlies van onderlinge verbinding.

De kunst is om zo vroeg mogelijk uit die negatieve cirkel te stappen. Om te herkennen dat onder dat onhandige gedrag van duwen en trekken, of van zich terugtrekken en stil in een hoekje zitten, eigenlijk angst zit. Een grote, verlammende angst: angst voor verlies van de ander. Zodra partners dit bij elkaar én bij zichzelf durven en kunnen herkennen, is er ruimte om ook op dat niveau van de emotie met elkaar te communiceren. Dat brengt meer zachtheid, begrip en verbinding in de relatie.

Ja, dat is makkelijker gezegd dan gedaan.

In het boek van relatietherapeut dr. Sue Johnson Houd me Vast staat deze cirkel helemaal uitgelegd, met daarbij allerlei praktische oefeningen en tips. Voor wie zich verder in dit thema wilt verdiepen en zijn eigen relatie en eigen bewegingen in de relatie onder de loep wilt houden, is dit boek een absolute aanrader!